Trouw

van 14-08-2003 Pagina 2 Mensen Interview

Opera over liefde, dood en necrofilie

door Anthony Fiumara

Afgelopen zondag ging in het Amerikaanse Tanglewood (Massachu setts) de opera 'Rage d'Amours' (over Johanna de Waanzinnige) van de Nederlandse componist Robert Zuidam (1964) succesvol in wereld première. Een bijzondere gebeurtenis, want het is bijna zestig jaar geleden sinds het Boston Symphony Orchestra (BSO) voor het laatst een opdracht voor een opera gaf.

Hoe wisten ze daar in Tanglewood van het bestaan van de Nederlandse componist Robert Zuidam?

,,Ik raakte in 1989 bevriend met de Engelse componist Steve Martland. Hij was al eens in Tanglewood geweest en vertelde heel enthousiast dat de zomerschool van het BSO, waar je in twee maanden tijd je halve cd-verzameling in levenden lijve voorbij ziet lopen, echt iets voor mij was. Ik heb toen wat composities ingestuurd en werd aangenomen voor ik het wist. Ik dacht toen 'Als het niks is, ga ik gewoon naar New York en ga ik daar een beetje rondkijken'. Maar het tegendeel bleek waar. Tanglewood geeft je enorm veel energie, de sfeer is goed, er wordt goede muziek op hoog niveau uitgevoerd. En het ligt in een landelijke omgeving, midden tussen de bossen, meren en bergen. Ik heb er veel musici leren kennen, zoals de dirigent Oliver Knussen en de componist Lukas Foss. Sinds 1990 ben ik er bijna ieder jaar teruggekeerd.''

Ze kenden je daar dus al langer als componist.

,,Ja, een aantal van mijn werken werden al in het Tanglewood Festival of Contemporary Music uitgevoerd. Twee jaar terug nog de integrale 'McGonagall-Lieder', met zangeres Lucy Shelton, die ook de hoofdrol in 'Rage d'Amours ' zingt. De 'McGonagall-Lieder' duurden een uur en vormden al een soort concertant drama. Ik beschouw de opdracht voor mijn opera dus als een schepje erbovenop, al vraag ik me met weemoed af waarvoor ze me hierna nog kunnen terugvragen. Het BSO had sinds 'Peter Grimes' van Benjamin Britten in 1946 geen opdracht meer gegeven voor een nieuw werk. 'Peter Grimes' ging trouwens op dezelfde plek als mijn opera, in een oud houten theater uit 1940. Dat was heel bijzonder.''

Je schreef niet alleen de muziek, maar stelde ook het libretto voor 'Rage d'Amours ' zelf samen met tekst- en brieffragmenten uit de tijd van Johanna de Waanzinnige. Waar gaat je opera precies over?

,,Op het verhaal van Johanna de Waanzinnige werd ik enkele jaren geleden door een vriend geattendeerd. Sindsdien is het me steeds meer gaan fascineren. Vanuit oude teksten en brieven ben ik tot een aaneenschakeling van gebeurtenissen gekomen, die samen een verhaal maken. De opera gaat over liefde, dood en necrofilie: tijdens zijn leven wist de losbandige Philips voortdurend aan de aandacht van Johanna te ontsnappen. Maar toen hij eenmaal dood was, liet ze haar geliefde niet meer los. Daar ging Johanna heel ver in. De rest van haar leven bracht Johanna door in een kerker, met één venstertje dat uitzicht bood op het praalgraf van Philips. Aan het eind van de opera staat de geest van Philips weer op en zingt Johanna een liefdesduet met hem. 'Rage d'Amours' is zo een soort essay over passie geworden, over de strijd tussen de seksen. Het is opvallend dat vrouwen die de opera hebben gehoord zeggen 'Nou, ze moet wel erg van hem hebben gehouden', terwijl mannen zeggen 'Ze was stapelgek'. Dat is het mooie aan muziektheater: dat je erin kunt vinden waar je naar zoekt.''

Legde die uitzonderlijke opdracht een druk op je?

,,Ik beschouw het als een mijlpaal en ik ben blij dat ik het voor elkaar heb gekregen. Tanglewood had niet veel meer eisen aan het werk gesteld dan dat het maximaal een uur lang zou moeten worden, omdat het in een double bill zou gaan met een opera van Osvaldo Golijov. Toen festivaldirecteur Tony Fogg hoorde dat ik een opera over Johanna de Waanzinnige wilde schrijven en haar liefde voor haar overleden echtgenoot Philips de Schone, wijdde hij er welgeteld vier legendarische woorden aan: dead king: great idea. Maar nog niet zo lang geleden was ik helemaal niet zeker of ik de deadline wel zou halen of dat het wel een goed stuk zou worden. Sterker nog: de opera was pas een paar uur voordat ik het vliegtuig naar Amerika zou nemen, echt af. Maar tijdens de repetities kreeg ik steeds meer het gevoel dat het goed was. Zelfs bij een eenvoudige doorzingsessie met gammele pianobegeleiding voelde ik me zekerder worden over de kwaliteit van het stuk. Ik was ook tevreden over de orkestratie en over de goede balans tussen de zangers en de instrumenten, al mag je dat allemaal zelf niet zeggen. Hoewel ik de recensies nog niet heb gelezen, waren de reacties van het publiek positief. Ook de musici waren enthousiast. De celestaspeelster kwam tijdens de repetities naar me toe en vroeg of ze in een bepaalde scène niet tóch mee kon spelen, want ze vond het zo mooi. Dat maak je haast nooit mee.''

© 2003 Anthony Fiumara

return to Homepage